Αρχική arrow Νομικός Βοηθός arrow Οδηγοί (νέοι δικηγόροι) arrow Η αντεξέταση του αντιπάλου μάρτυρα

Η αντεξέταση του αντιπάλου μάρτυρα

Έχει γραφτεί από Νικόλαος Μπαρμπάτσης
Κυριακή, 19 Απρίλιος 2009

Στους φερέλπιδες

Εξετάζουμε το μάρτυρά μας' το μάρτυρα του αντιδίκου τον αντεξετάζουμε. Εγγλέζοι κι αμερικανοί έχουν αναγάγει την αντεξέταση του αντίπαλου μάρτυρα [“cross – examination”] σε αληθινή τέχνη. Της έχουν αφιερώσει βιβλία επί βιβλίων[2]. Εμείς την τέχνη αυτή θέλουμε να την αγνοούμε. Και το πληρώνουμε κάνοντας λάθος ερωτήσεις ή παρεμποδίζοντας [“από έδρας”] τη σωστή διεξαγωγή της.

Συζητούμε εδώ όχι τα δικονομικά πλαίσια της αντεξέτασης παρά την τέχνη της αντεξέτασης. Όχι τι επιτρέπεται και τι απαγορεύεται από το νόμο, αλλά πώς θα ελιχθεί αποτελεσματικά μέσα στα πλαίσια του νόμου ο τεχνίτης δικηγόρος.

Στόχος σου δεν είναι να μπερδέψεις το μάρτυρα του αντιδίκου και να ψευσθεί προς όφελος του πελάτη σου, όπως νομίζουν οι πολλοί. Η αντεξέταση αποσκοπεί στην ανίχνευση της αλήθειας και στην άντλησή της απ’ το βαθύ και σκοτεινό πηγάδι της ανθρώπινης καπατσοσύνης και κακοπιστίας. Η μονομέρεια του αντεξεταστή δικηγόρου είναι πως προσπαθεί ν’ ανασύρει μόνο όσα ψήγματα αληθείας τον συμφέρουν[3].

Ο απώτερος στόχος σου είναι από τη μια ν’ αποκαλύψεις την τυχόν αναξιοπιστία του αντίπαλου μάρτυρα ή να υπονομεύσεις κάτι που κατάθεσε εις βάρος σου κι από την άλλη να αντλήσεις ευνοϊκή κατάθεση για κάποιο θέμα.
Τον ρωτάς για τα εριστά περιστατικά που περιλαμβάνονται στο θέμα αποδείξεως γραπτό ή νοούμενο, αλλά όχι για τα αυτονόητα ή τα ευαπόδεικτα, αλλιώς χάνεις πολύτιμο χρόνο και θα σε διακόψουν γρήγορα.

Για πράγματα που δεν έχουν σημασία για την υπόθεση δεν τον ρωτάς, ακόμα κι αν στρέφονται εναντίον του πελάτη σου. Αλλιώς, χάνεις χρόνο πολύτιμο, ίσως και πόντους[4].

Δεν είναι απαραίτητο ν’ αντεξετάσεις οπωσδήποτε. Αν ο μάρτυρας του αντιδίκου δε σε έβλαψε ή δεν προβλέπεις πως θα σε ωφελήσει, έασον αυτόν χαίρειν…

Στην αντίθεση περίπτωση, εφόσον αντιλαμβάνεσαι πως ψεύδεται, προσπάθησε να τον αναγκάσεις να επαναλάβει περιστατικά που κατέθεσε στην κύρια εξέτασή του, ώστε να τον οδηγήσεις σε αντιφάσεις. Θα συναντήσεις αντιδράσεις [«έχει απαντήσει σ’ αυτό!»], ακόμα κι απ’ την έδρα, ενώ δε θα’ πρεπε. Η επάνοδος του αντεξεταστή στα περιστατικά αυτά βοηθάει να βρεθεί η αλήθεια και, άρα, είναι θεμιτή. Ορισμένοι αντιμετωπίζουν τις αρνητικές αντιδράσεις ελισσόμενοι: υποχωρούν ευγενικά, αλλά επανέρχονται σταθερά και ρωτάνε έντονα και με ρυθμό πολυβόλου. Είν’ ένα ταλέντο κι αυτό.

Δεν αφήνεις τίποτα στην τύχη. Υπολογίζεις –συνήθως πιθανολογώντας- τι απάντηση θα δώσει ο συγκεκριμένος μάρτυρας και τον ρωτάς τότε μόνο, όταν περιμένεις απάντηση ευνοϊκή. Ένα είδος αγόρευσής σου πρέπει να είναι οι απαντήσεις του.

Αν αποβλέπεις ν’ αποκαλύψεις έτσι την αναξιοπιστία του, τον ρωτάς παρόλο που η σωστή απάντηση προκύπτει από κάποιο έγγραφο, ακόμα και δημόσιο. Θα σε διακόψουν από την έδρα [«μη ρωτάτε ό,τι αποδεικνύεται με έγγραφα. αν έχετε έγγραφα, φέρτε τα!»]. Κακώς! Δεν είσαι υποχρεωμένος να επικαλεστείς τα έγγραφά σου και, άλλωστε, δικαιούσαι να τα αντιπαραθέτεις τη στιγμή που εσύ διαλέγεις στον αντίπαλο μάρτυρα για αν δείξεις ότι ψεύδεται. Εξάλλου, τα έγγραφα δεν αποδεικνύουν μονάχα ό,τι ο συντάκτης ενδιαφερόταν να καταστήσει αποδείξιμο, αλλά κι όσα η έμπνευσή μας αντλεί απ’ το κείμενό τους[5]. Η προσφορά τους εξαρτάται από το χειρισμό που θα τους κάνεις. Ο σωστός δικηγόρος δεν είναι γραφειοκράτης' είναι ερευνητής. Κι ο αληθινός ο ερευνητής δουλεύει με μεράκι. Αν με το έγγραφο αποβλέπει ν’ αποδείξει το μάρτυρα ψευδόμενο, πώς θα το πετύχει τη στιγμή που δεν του επιτρέπουν να του αποσπάσει την κάλπικη απάντηση; Εκείνος που αξίζει να προστατευτεί δεν είναι ο ψευδομάρτυρας, αλλά ο Ιαβέρης του[6].

Προσοχή! Το μάρτυρα του αντιδίκου δεν τον ρωτάς ποτέ γιατί. Αλλιώς, του δίνες την ευκαιρία να σε πληγώσει βαθύτερα ή τουλάχιστο να δικαιολογήσει κάποιαν αδυναμία του[7].

Ρωτάς έτσι που η απάντηση να είναι ένα ναι ή ένα όχι. Αν καταγράφονται οι απαντήσεις από το γραμματέα, τον βοηθάς υπαγορεύοντας την απάντηση ολοκληρωμένη [υπαγορεύεις δηλ. την ερώτηση, αλλά χωρίς ερωτηματικό]. Οι καθοδηγητικές[8] ερωτήσεις στην αντεξέταση επιτρέπονται[9], μολονότι αυτό δεν έχει γίνει ακόμη κοινή συνείδηση. Η μονολεκτική απάντηση δεν μπορεί να σε πληγώσει τόσο όσο η εμπεριστατωμένη.

Μην πολύ-στηρίζεσαι σε προκατασκευασμένα ερωτηματολόγια [εκτός κι αν αντεξετάζεις καθιστός στο ιδιαίτερο γραφείο του γραμματέα με μόνο αντίπαλο δέος τον αντίπαλο συνάδερφό σου]. Στο ακροατήριο πολλοί αδυνατούν να διαβάζουν και να' χουν ταυτόχρονα το νου τους στο μάρτυρα που καταθέτει, στο γραμματέα που αδρανεί, στο συνάδερφο που διακόπτει και στην έδρα που κατά κανόνα δυσανασχετεί. Η αδρεναλίνη εμποδίζει. Στηρίξου κυρίως στην προηγούμενη εμβριθή μελέτη της υπόθεσης και στην εγρήγορση που θα' χει προκαλέσει στον εγκέφαλό σου η γραπτή, ιδίως, ταξινόμηση των ερωτημάτων σου κατά θέματα καθώς και ο εντοπισμός των μερικότερων στόχων κάθε ομάδας ερωτήσεων.

Όταν ο μάρτυρας γλιστράει έξω από την ερώτησή σου παριστάνοντας τον κουτό, επιμένεις σταθερά επαναλαμβάνοντάς την κι επαναφέροντάς τον στην τάξη.
Κρατάς πάση θυσία την ψυχραιμία σου, ακόμα κι όταν τον προκαλείς.

Δεν απαντάς σε τυχόν ερωτήσεις ούτε παρασύρεσαι από παρεμβολές του αντιδίκου δικηγόρου ή σε προσωπική αντιδικία με το μάρτυρα ή με το δικηγόρο. Συνήθως επιχειρούν να σε παγιδέψουν έτσι, για να ξεφύγεις απ’ το θέμα κι ο δικαστής να σου αφαιρέσει τον λόγο.

Δεν αγορεύεις στη διάρκεια της αντεξέτασης. Έχεις συνείδηση πως η διεξαγωγή της μαρτυρικής απόδειξης είναι αυτόνομο στάδιο της διαδικασίας που αποσκοπεί στη συγκέντρωση μόνο των πληροφοριών και τερματίζεται πριν την επεξεργασία τους.

Δεν αποκαλύπτεις πού αποβλέπεις. Ο μάρτυρας που προτίθεται να αποκρύψει ή να ψευδολογήσει προσπαθεί να σε ψυχολογήσει για ν' απαντήσει εύλογα. Καμιά φορά αξίζει να υποκριθείς πως θα σε πείραζε η απάντηση που εποφθαλμιάς. Ακόμα και τον ηττημένο μπορείς να υποδυθείς τη στιγμή που του αποσπάς λίγη-λίγη την κρυμμένη αλήθεια.

Οπωσδήποτε, επιλέγεις τις ερωτήσεις ανάλογα όχι μόνο με την ιδιοσυγκρασία και την ευφυΐα σου, αλλά και με το χαρακτήρα, την εξυπνάδα, το ήθος και γενικά την προσωπικότητα του αντίπαλου μάρτυρα.

Όση ώρα εξεταζόταν από το δικαστή και τον αντίδικο και όση ώρα σου απαντά δεν τονε χάνεις απ’ τα μάτια σου. Προσπαθείς να διακρίνεις πού νιώθει αδύναμος, τι βιάζεται να προσπεράσει, πού επιμένει, πού είναι «διαβασμένος» και πού «αδιάβαστος». Προσέχεις να διαγνώσεις κατά πόσο φοβάται τις συνέπειες της ψευδορκίας. Σπεύδει λ.χ. να διευκρινίσει πως καταθέτει εξ ακοής κι όχι εξ ιδίας αντιλήψεως; Ζήτα του, τότε, τέτοιες διευκρινήσεις.

Στέκεσαι στο ύψος σου. Όταν, ιδίως, αντεξετάζεις στο γραφειάκι του γραμματέα, δεν ενθαρρύνεις τις προκαταρκτικές εκδηλώσεις φιλίας κι αδερφοσύνης του μάρτυρα και δεν παρασύρεσαι σε οικειότητες και παρεΐστικες ανταλλαγές αστείων μαζί του.

Όσο πιο έξυπνος ο μάρτυρας, τόσο πιο προσεκτικός και φειδωλός εσύ. Είναι όφις, και τα χτυπήματά σου θα τ’ αντιμετωπίσει δαγκώνοντας φαρμακερά. Αυτόν και τον ειδικό [εμπειροτέχνη ή επιστήμονα] συνήθως πρέπει να τους πλαγιοκοπείς και μόνο. Απόφυγε, την κατά μέτωπο επίθεση. Ρώτησέ τον λ.χ. όχι για την ουσία, όταν αντιλαμβάνεσαι πως εκεί θα σου γλιστρήσει, παρά για κάποια τυχόν αξιοσημείωτη στο προκείμενο επαγγελματική του αδυναμία.

Μη φωνασκείς, σώνει και καλά. Σεβάσου το μάρτυρα και τον εαυτό σου. Σιγά σιγά θα βρεις το ύφος που σου ταιριάζει, κι αυτό θα σε υπηρετήσει καλύτερα από τη μίμηση ύφους αλλοτρίου.

Βλέπεις πόσα περιθώρια υπάρχουν, ταυτόχρονα ν’ ανταποκρίνεσαι και στη λαϊκή φαντασίωση που σε θέλει αητονύχη και στην προσωπική σου έφεση που σε προτιμά αξιοπρεπή και επιστήμονα;


ΝΙΚΟΥ Δ. ΜΠΑΡΜΠΑΤΣΗ
Δικηγόρου*


--------------------------------
*. Όπως ακριβώς δημοσιεύτηκε στο Νομικό Βήμα τ. 51 [2003], σ. 590-592.
2. Ένα από τα πολλά, αλλά όχι το πιο ασήμαντο, είναι “The art of Cross-Examination” του Francis L. Wellman, διάσημου αμερικανού δικηγόρου του 19ου αιώνα. Εκδόθηκε το 1903 για πρώτη φορά, αλλά ως να τυπωθεί στα 1969 [από την Collier Books] το αντίτυπο που’ χω στα χέρια μου, είχαν προηγηθεί τέσσερις εκδόσεις και πενήντα ανατυπώσεις του! Θεωρείται κλασικό στο είδος του.
3. Αυτό δεν είναι ούτε αθέμιτο ούτε επίμεμπτο. Ο δικηγόρος δεν είναι δικαστής. Είναι υπερασπιστής. Δεν απονέμει δικαιοσύνη. χρησιμεύει στην Δικαιοσύνη.
4. Όσο στη χώρα μας θα συνηθίζεται από έδρας η απελπιστική επίπληξη «τελειώνετε. έχουμε κι άλλες υποθέσεις!» κι από εδράνων η εναρμόνια μουρμούρα των αναμενόντων, θα κινδυνεύεις να διακοπείς ακόμα και όταν ρωτάς για σημαντικά πράγματα. Εδώ ακριβώς έγκειται η υπεροχή της [χρονοβόρας όμως] διεξαγωγής μαρτυρικών αποδείξεων στο γραφείο του γραμματέα.
5. Ή κι από τη μορφή ή την κατάστασή τους ακόμα.
6. Η αντεξέταση είναι δύσκολο εγχείρημα, όταν όμως γίνεται σωστά, ο αντεξεταστής πρέπει να προστατεύεται: Προσφέρει … Ο χώρος διεξαγωγής των μαρτυρικών αποδείξεων είναι σχολείο. Εδώ ο φιλοπρόοδος δικηγόρος αυτό-επιμορφώνεται, κι όταν η στάθμη των δικηγόρων ανεβαίνει, όφελος έχουν και αυτοί και η κοινωνία. Αυτό πρέπει να το δει με στοργή και με αίσθηση καθήκοντος η καθήμενη Δικαιοσύνη.
7. Παρακολουθούσα πριν από χρόνια διάσημο, πλην γηραλέο ποινικολόγο που ύστερα από κάποια περιπέτεια της υγείας του είχε ξαναγυρίσει στα έδρανα, και μάλιστα σε αυτοκινητική υπόθεση του Μονομελούς. Στον αντίπαλο μάρτυρα που ήταν ολίγον καταπέλτης έκανε τη μοιραία ερώτηση «γιατί, αφού λέτε πως υπήρξατε αυτόπτης, δεν σας αναφέρει η έκθεση αυτοψίας ως παρόντα στο ατύχημα;» κι εκείνος του δικαιολογήθηκε τόσο πειστικά που το επιχείρημα της αγόρευσης [«μην τον πιστεύετε. η αυτοψία δεν τον μνημονεύει ως παρόντα!»] εστραπατσαρίσθη εκ προοιμίου.
8. Δηλαδή, αυτές που περιέχουν την απάντηση.
9. Βλ. Ν. Μπαρμπάτση, Οι «καθοδηγητικές» ερωτήσεις, Δ 30 [1999] 282 επ.

Έρρωσο, όθεν, φίλτατε,
και μάχου ακαταπαύστως!

Τελευταία ενημέρωση Κυριακή, 17 Μάιος 2009

Πρόσφατες Αναρτήσεις

Ημερολόγιο Εκδηλώσεων
Δευ Τρι Τετ Πεμ Παρ Σαβ Κυρ
44 Οκτ Οκτ 01 02 03 04 05
45 06 07 08 09 10 11 12
46 13 14 15 16 17 18 19
47 20 21 22 23 24 25 26
48 27 28 29 30 Δεκ Δεκ Δεκ
Προσεχείς εκδηλώσεις:

Δεν υπάρχουν προσεχείς εκδηλώσεις.

Επικαιρότητα

Best viewed with any browser Best viewed in 1280x1024

Σχεδιάστηκε από
Powered by Elxis CMS
Η πρόσβαση στην ιστοσελίδα και η χρήση του περιεχομένου και των υπηρεσιών της προϋποθέτει και συνεπάγεται την ανεπιφύλακτη αποδοχή των Όρων Χρήσης, τους οποίους παρακαλείστε να διαβάσετε προσεκτικά.
LawyersVoice.gr - Copyright 2008-
RSS 0.91 RSS 1.0
RSS 2.0 ATOM 0.3
OPML