Δημοψήφισμα Τώρα ή Δημοψήφισμα Πάντα;

Από τον Όμηρο Ζέλιο

Τώρα τελευταία αρχίζει και γίνεται κάποια συζήτηση για το Δημοψήφισμα (referendum) . Είναι απορίας άξιον που σε μια χώρα που θέλει να διατείνεται παγκοσμίως ότι γέννησε τη Δημοκρατία, να γίνεται απλά κάποια συζήτηση για το Δημοψήφισμα.. Όλοι όταν ακούμε αυτή τη λέξη, έχουμε στο μυαλό μας μια απροσδιόριστη έννοια, θολή αλλά μεγαλοπρεπώς καθήμενη σε απομακρυσμένους νευρώνες, κάτι δηλαδή σαν το βόρειο σέλλας..  Γνωρίζουμε ότι είναι συνταγματικά κατοχυρωμένο δικαίωμα του Λαού, αλλά με εξαίρεση το 1974 όταν, οκ, έγινε για το αυτονόητο, τη μορφή του πολιτεύματος δηλαδή, δεν έχει πραγματοποιηθεί ποτέ στη μεταπολιτευτική Ελλάδα.

Προβλέπεται στο άρθρο 44 του Συντάγματος, στη δεύτερη παράγραφο, ύστερα από την πρώτη που προβλέπει ότι σε «έκτακτες περιπτώσεις, εξαιρετικά επείγουσας  και απρόβλεπτης ανάγκης», μπορεί να εκδίδονται πράξεις νομοθετικού περιεχομένου. Μόνο που από τις τελευταίες έχουμε μπόλικες, ενώ η δεύτερη παράγραφος προκλητικά, δεν έχει εφαρμοστεί ποτέ.
Και κατά βάση, είναι απόλυτα φυσιολογικό. Γιατί η ίδια η δομή του θεσμού τον κάνει πρακτικά ανεφάρμοστο. Το ότι είναι ανεφάρμοστος είναι προφανές εκ του αποτελέσματος, αλλά σε κάθε περίπτωση αποδεικνύεται και με, σχεδόν στείρα, μαθηματική λογική.
Σύμφωνα λοιπόν με το Σύνταγμά «μας», Δημοψήφισμα διενεργείται όταν το αποφασίσει 50% + 1 της Βουλής, δηλαδή 151 Βουλευτές, δηλαδή η Κυβέρνηση, δηλαδή ποτέ. Γιατί μία Κυβέρνηση (εννοείται ελληνικού τύπου κυβέρνηση) να πάει σε Δημοψήφισμα και να μην πάει σε εκλογές; Μία πιθανή ήττα σε ένα Δημοψήφισμα, θα σημαίνει ανεπανόρθωτο πλήγμα στη μονοκομματική λογική της νεοελληνικής πολιτικής σκηνής, σαν να χάνονται οι εκλογές, δηλαδή η εξουσία. Συνεπώς, την ξεχνάμε αυτή την περίπτωση και πάμε στη δεύτερη και δυστυχώς τελευταία..
Αυτή είναι πιο ωραία. Αριστοτεχνικά καμουφλαρισμένη. Σου δίνει την αίσθηση ότι μπορεί να γίνει πιο εύκολα, αλλά τελικά γελιέσαι. Εδώ αξίζει να παρατεθεί το κείμενο αυτούσιο για να μην χαθεί η λάμψη του πρωτοτύπου στη μετάφραση..
“Δημοψήφισμα προκηρύσσεται  …... εφόσον αυτό αποφασιστεί από τα τρία πέμπτα του συνόλου των βουλευτών, ύστερα από πρόταση των δύο πέμπτων του συνόλου και όπως ορίζουν ο Κανονισμός της Βουλής και νόμος για την εφαρμογή της παραγράφου αυτής. Δεν εισάγονται κατά την ίδια περίοδο της Βουλής περισσότερες από δύο προτάσεις δημοψηφίσματος για νομοσχέδιο.”
Τί μας λέει; Μας λέει κατ’ αρχάς ότι το Δημοψήφισμα πρέπει να προταθεί από τα 2/5 της Βουλής, δηλαδή 120 βουλευτές. Καλό φαίνεται. Για να δούμε όμως αυτό τί σημαίνει. Αν δει κανείς τα αποτελέσματα των εκλογών του 2009 θα συνειδητοποιήσει ότι το δεύτερο κόμμα πήρε μόνο 91 βουλευτικές έδρες. Δηλαδή, πρακτικά θα πρέπει να συμφωνήσουν ΝΔ και ΚΚΕ και ΛΑΟΣ  ή ΣΥΡΙΖΑ , πράγμα απίθανο, αλλά και αυτό μόνο για την πρόταση Δημοψηφίσματος. Γιατί η απόφαση πρέπι να παρθεί από τα 3/5 της Βουλής, δηλαδή 180 βουλευτές, δηλαδή πάλι την Κυβέρνηση!
Και έρχεται τέλος, ίσως η μεγαλύτερη ειρωνία του ελληνικού Συντάγματος..  «Δεν εισάγονται κατά την ίδια περίοδο της Βουλής περισσότερες από δύο προτάσεις δημοψηφίσματος για νομοσχέδιο.” 
Ουδέν σχόλιο..
Αλλά ας δούμε τι γίνεται σε μια άλλη χώρα. Ας πάρουμε τυχαία την γείτονά μας εκ δυσμάς, την Ιταλία. Ίσως όχι τόσο τυχαία, δεδομένου ότι προσφατα διενεργήθηκε Δημοψήφισμα. Αρκετοί, λοιπόν, θα χαρακτήριζαν την Μπερλουσκονιανή Ιταλία, αρκετά συντηρητική έως ακόμα κατά διαστήματα φασίζουσα, καθώς ζητήματα όπως οι κάμερες στους δρόμους, η οπλοφορία αστυνομικών της δημοτικής αστυνομίας, η καταστολή όχι μόνο από ΜΑΤ αλλά και από τον στρατό, έχουν λυθεί προ πολλού και μάλιστα προς στη πιο «δραστική» κατεύθυνση. Περισσότεροι θα έλεγαν  ότι η σημερινή Ιταλία ελέγχεται από έναν επιχειρηματία/μαφιόζο πολιτικό ο οποίος έχει εγκαθιδρύσει ένα ιδιότυπο καθεστώς, μία οιωνεί δικτατορία, στην κορυφή της οποίας παραμένει αμετακίνητος παρά το γεγονός ότι συμμετέχει σε όργια με ανήλικα και ταυτόχρονα εκπροσωπεί τον λαό του Πάπα. Αυτή όμως η Ιταλία, είχε στις 12 και 13 Ιουνίου Δημοψήφισμα. Και μάλιστα όχι ένα αλλά πολλά. Και για την ακρίβεια τέσσερα Δημοψηφίσματα. Δύο για το αν και πώς θα ιδιωτικοποιηθεί η αντίστοιχη ΕΥΔΑΠ, ένα για το αν θα επιτραπούν τα πυρηνικά εργοστάσια και ένα για το αν θα συνεχίσει να ισχύει ο νόμος που έδινε τη δυνατότητα στον Πρωθυπουργό να μην εμφανίζεται σε Δικαστήριο, με την αιτιολογία των «ανειλημμένων δημόσιων υποχρεώσεων», νόμο που είχε ψηφίσει ο ίδιος ο Μπερλουσκόνι. Και σίγουρα δεν είναι ο Μπερλουσκόνι που πρότεινε να γίνει Δημοψήφισμα..
Τι ισχύει, λοιπόν, στους γείτονες; Συνοπτικά, στην Ιταλία το Δημοψήφισμα είναι δεσμευτικό και διακρίνεται σε δύο τύπους. Το νομοθετικό και συνταγματικό. Και στις δύο περιπτώσεις μπορεί να προταθεί ύστερα από Λαϊκή Πρωτοβουλία, που παίρνει μορφή είτε μέσω της συλλογής 500.000 υπογραφών εκλογέων, είτε μέσω πρότασης 5 περιφερειών της τοπικής αυτοδιοίκησης. Για τη νομιμότητα της πρότασης, αποφαίνεται το Ανώτατο Ακυρωτικό Δικαστήριο της χώρας. Στην περίπτωση του νομοθετικού Δημοψηφίσματος, μπορεί να προταθεί η κατάργηση ή η τροποποίηση ενός ήδη ψηφισθέντος νόμου ή οποιασδήποτε κανονιστικής πράξης. Αντίθετα, στην περίπτωση του συνταγματικού Δημοψηφίσματος, μπορεί να προταθεί η τροποποίηση ενός άρθρου του Συντάγματος ή να τεθεί ένα νέο. Αποφασίζει σε κάθε περίπτωση, ολόκληρο το εκλογικό σώμα και απαραίτητη προϋπόθεση για το κύρος της όποιας απόφασης, είναι η συμμετοχή του 50% + 1 ψηφοφόρων του εκλογικού σώματος.
Από τα παραπάνω γίνεται σαφές, ότι το ιταλικό Δημοψήφισμα ως θεσμός, δεν έχει καμία πρακτική σχέση με το δικό μας, το ντόπιο, το ελληνικό. Εξάλλου, είπαμε, από τη μία μηδέν εις το πηλίκον, ενώ από την άλλη μ’ένα σμπάρο τέσσερα τρυγώνια..  Στη περίπτωσή μας, εν ολίγοις, έχουμε το οξύμωρο μόρφωμα να αποφασίζει ο ίδιος ο ελεγχόμενος για το αν και πότε και γιατί θα ελεγχθεί. Αντίθετα στη περίπτωση του ιταλικού Δημοψηφίσματος, ο συγκεκριμένος θεσμός λειτουργεί ως ανάχωμα στην όποια αυθαιρεσία της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας (στη πράξη το ένα και το αυτό, αλλά είναι θέμα άλλης συζήτησης). Γι’ αυτό τον λόγο η πρωτοβουλία για τη διενέργεια Δημοψηφίσματος, δεν ανήκει σε μία θεσμισμένη μορφή εξουσίας, η οποία σε κάθε περίπτωση μπορεί να καταχράται και να ξεπερνά την όποια εντολή της έχει παρασχεθεί από το εκλογικό σώμα , αλλά στον ίδιο τον κυρίαρχο Λαό.
Έτσι ο Λαός μέσω της πρωτοβουλίας για Δημοψήφισμα, επεμβαίνει Άμεσα και δραστικά, ως μία οιωνεί βαλβίδα ασφαλείας του συστήματος, εκ των υστέρων και αφού έχει ήδη ληφθεί η όποια πολιτική απόφαση για να την περάσει μέσα από το τεκμαιρόμενο αλάνθαστο φίλτρο της Κοινής Βούλησης. Σε καμία περίπτωση ο Λαός  δεν καλείται να υποκαταστήσει την εκτελεστική και νομοθετική εξουσία και γι’αυτό δεν αποφασίζει αυτός για την επόμενη πολιτική επιλογή. Ο Λαός, απλά πράττει το προφανές, ορίζει ο ίδιος τα όριά του, θέτοντας φραγμό σε αποφάσεις οι οποίες σε καμία περίπτωση δεν πρέπει να ληφθούν ερρήμην του.
Γιατί, εκεί πρέπει να αναζητηθεί η κρίση του σημερινού πολιτικού συστήματος. Στην  γενικότερη αίσθηση, ότι είμαστε απλά θεατές των τεκτενομένων και όχι συμμετέχοντες, αίσθηση η οποία δημιουργεί μία μαζική κατάθλιψη άνευ προηγουμένου. Και είναι απόλυτα φυσιολογικό, καθώς είναι τεράστια η διαφορά μεταξύ του «αποφασίζω να κάνω δίαιτα» και του «μου κόβουν το φαΐ με το έτσι θέλω»..
Αυτό, άλλωστε αντανακλάται και στο γενικότερο αίτημα περί Άμεσης Δημοκρατίας, η βούληση για συμμετοχή. Και ένας από τους προσφορότερους αλλά και αντιπροσωπευτικότερους θεσμούς της Άμεσης Δημοκρατίας, είναι αδιαμφισβήτητα το Δημοψήφισμα, αλλά όχι το «δικό μας» Δημοψήφισμα, η διενέργεια του οποίου αλλά και το ερώτημα που θα τεθεί, αποφασίζεται  από την εκάστοτε ελεγκτέα Κυβέρνηση, αλλά το Δημοψήφισμα το οποίο υπάρχει ως ultimum remedium, πάντα κρεμάμενο ως δαμόκλειος σπάθη πάνω από τις κεφαλές της εκτελεστικής και νομοθετικής εξουσίας, έτοιμο να αφεθεί στη βαρύτητα, όταν η εκτροπή είναι δυσβάσταχτη από το κοινό αίσθημα.
Συνεπώς το ερώτημα αν πρέπει ή δεν πρέπει να γίνει Δημοψήφισμα, είναι λάθος και παραπλανητικό. Γιατί και να αποφασιστεί η διενέργεια και το ερώτημά του, θα αποτελεί απλά μία ακόμα επιλογή στο πλαίσιο της όποιας ευρύτερης κυβερνητικής πολιτικής. Η ανάγκη για Δημοψήφισμα πρέπει να εκφράζεται και να αποφασίζεται κατευθείαν από το Λαό, χωρίς κανενός είδους στεγανά. Γνήσια και ανόθευτα. Έτσι, το αίτημα δεν πρέπει να είναι να γίνει Δημοψήφισμα τώρα, αλλά να μπορεί να γίνεται Δημοψήφισμα πάντα.
Ας αποφασίΖουμε όλοι για το αν θέλουμε το όποιο μνημόνιο ή όχι.
Ας αποφασίΖουμε όλοι για το αν θέλουμε ιδιωτικοποίηση των ΔΕΚΟ ή όχι.
Ας αποφασίΖουμε όλοι για το αν θέλουμε εκποίηση δημόσιας περιουσίας.
Ας αποφασίΖουμε όλοι ΜΑΖΙ.